Zaginione średniowieczne miasto. Sensacyjne odkrycie koło Dąbrówna na Mazurach

To jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat w regionie. W pobliżu Dąbrówna, na terenie dawnej Puszczy Galindzkiej, badacze z Uniwersytetu Gdańskiego odkryli relikty zaginionego średniowiecznego miasta.

Pozostałości regularnej zabudowy z centralnie usytuowanym rynkiem potwierdziły badania geofizyczne, a na powierzchni ziemi odnaleziono kilkaset artefaktów.

Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Arkadiusza Koperkiewicza z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego jednoznacznie wskazał pierwotną lokalizację Dąbrówna – na wysoczyźnie pod Zamkową Górą, nad jeziorem Dąbrowa Mała. Miasto z czasem przekształciło się w wieś, która przez pokolenia zachowała nazwę Stare Miasto. Okoliczności oraz data przeniesienia ośrodka nie są znane. Jak wskazują badacze, podobny scenariusz powtarzał się w wielu przypadkach tzw. zaginionych miast średniowiecznych.

Badania przeprowadzono z inicjatywy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie. Analizy geofizyczne ujawniły anomalie magnetyczne układające się w czytelny obraz zorganizowanego układu przestrzennego miasta. Zabudowa była dostosowana do ukształtowania terenu. Relikty budynków z centralnym rynkiem rozciągają się wzdłuż wysoczyzny w dwóch rzędach.

W ocenie współpracującego z zespołem specjalisty archeologii nieinwazyjnej Piotra Wronieckiego, wieloletnie badania podobnego stanowiska w Barczewku pozwoliły lepiej interpretować struktury widoczne w wynikach pomiarów geofizycznych. Jego zdaniem można mówić o wyraźnym pokrewieństwie anomalii magnetycznych obu miejsc.

Zniszczenie Dąbrówna w 1410 roku przez armię Władysława Jagiełły poprzedziło bitwę pod Grunwaldem, jednak historia miasta sięga znacznie wcześniej. W czasach podboju ziem pruskich przez Krzyżaków zachodnie rubieże Puszczy Galindzkiej zamieszkiwało plemię Sasinów. Po II powstaniu pruskim zakon miał zdobyć gród jednego z pruskich książąt i wznieść zamek Ilgen/Yilienburg, przejmując dawną nazwę. Obiekt wzmiankowano już w 1316 roku, a prawa miejskie nadano Dąbrównu w 1326 roku. Dokument lokacyjny najprawdopodobniej dotyczy właśnie tego miejsca.

Już w 2022 roku archeolodzy znaleźli dowody, że Zamkowa Góra w Starym Mieście kryje ślady krzyżackiego założenia wykraczające daleko poza granice fortyfikacji. Przeprowadzono odkrywki sondażowe oraz prospekcję podwodną brzegów jeziora. Jesienią 2025 roku w pełni potwierdzono te przypuszczenia.

Jak podkreślił dr Koperkiewicz, badania zaginionych miast średniowiecznych to fenomen ostatniej dekady w polskiej archeologii. Postęp w tej dziedzinie stał się możliwy dzięki upowszechnieniu technik nieinwazyjnych, a kluczową rolę odgrywa geofizyka.

Wszystkie te miejsca to kapsuły czasu i metryki narodzenia miast. Tu po raz pierwszy zaistniała organizacja samorządowa, tu mamy schemat najstarszej koncepcji planowania miasta, co widać jeszcze przed wbiciem archeologicznej łopaty. To także skrawek pierwotnego krajobrazu z oryginalną zawartością – pamiątkami dzieła budowy i szczątkami pierwszych mieszkańców – to miejsca, które wołają, by stać się parkami kulturowymi

– dodał dr Arkadiusz Koperkiewicz.

Na niewielkim wzniesieniu u podnóża dawnej lokalizacji miasta odkryto także cmentarz. Archeolodzy natrafili na szkielet ludzki oraz ślady jam grobowych. Zmarły został pochowany zgodnie z chrześcijańskim obrządkiem – głową na zachód, ze złożonymi rękami. Przy szczątkach znaleziono fragmenty średniowiecznych naczyń ceramicznych.

Podczas badań odnaleziono ponad pół tysiąca artefaktów datowanych na połowę XIV oraz przełom XIV i XV wieku. Wśród nich znalazły się m.in. okucia pasa rycerskiego, groty strzał i bełtów kuszy, zgrzebła końskie oraz fragmenty ostróg. Liczne znaleziska ceramiki świadczą o intensywnym zasiedleniu. Natrafiono na dużą liczbę przedmiotów żelaznych, co może wskazywać na funkcjonowanie krzyżackiej kuźni.

Badania potwierdziły również istnienie reliktów spalonej zabudowy szkieletowej. Wstępne analizy wskazują, że drewno pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. Głównym budulcem był dąb o gęstym układzie przyrostów, charakterystycznym dla dawnej puszczy.

To kolejne zaginione miasto średniowieczne odkryte na obszarze dawnej Puszczy Galindzkiej. W latach 2014–2024 międzynarodowy zespół pod kierownictwem dr. Koperkiewicza prowadził badania pierwszej lokalizacji Barczewa. Dawna osada Alt Wartenburg, nazywana „Warmińskimi Pompejami”, została całkowicie zniszczona w 1354 roku podczas najazdu wojsk litewskich i nigdy nie została ponownie zasiedlona.

Autor: PAP
Redakcja: B. Świerkowska-Chromy