Podsumowanie dwudniowego Europejskiego Kongresu Samorządów w Mikołajkach

W Mikołajkach zakończył się XI Europejski Kongres Samorządów w Mikołajkach. Samorządowcy, eksperci, ale także przedstawiciele administracji rządowej i przedsiębiorcy przez dwa dni dyskutowali o najważniejszych wyzwaniach, które przed nimi stoją.

Jednym z najważniejszych tematów było bezpieczeństwo. Dużo miejsca zajęły aktualne wydarzenia na Bliskim Wschodzie i ich potencjalny wpływ m.in. na polską gospodarkę, ale także przygotowanie do bieżących zadań, związanych z odpornością na cyberataki, dezinformacją czy konieczność podnoszenia odporności na kryzysy w samorządach.

Gospodarka i rozwój regionów, ochrona zdrowia czy oświata – to także tematy wielu paneli dyskusyjnych i spotkań. Kongres był również okazją do porozmawiania o ważnych społecznie tematach m.in. z obszaru profilaktyki czy zdrowia psychicznego. O tym, jak w najbliższych latach powinny funkcjonować samorządy rozmawiała rekordowa liczba ponad 3 tys. uczestników.

Obecny na Kongresie prezydent Karol Nawrocki komentował amerykańską operację przeciw Iranowi, wskazując na jej znaczenie dla bezpieczeństwa NATO, relacji transatlantyckich i globalnej stabilności energetycznej. Wydarzenie stało się okazją do powołania przez Karola Nawrockiego Rady Samorządu Terytorialnego przy Prezydencie RP.

W Mikołajkach odbyło m.in. spotkanie autorskie z prezydentem Warszawy Rafałem Trzaskowskim. Kanwą spotkania była książka „Rafał. Rafał Trzaskowski w rozmowie z Donatą Subbotko” – pierwszy wywiad rzeka, w którym prezydent stolicy opowiada o swoim życiu prywatnym, pasjach i polityce.

Wśród gości Kongresu byli ministrowie, parlamentarzyści i samorządowcy z całej Polski oraz liczni goście z zagranicy. Łącznie odbyło się ponad 250 wydarzeń – paneli tematycznych, wykładów i spotkań.

Głównym partnerem XI Europejskiego Kongresu Samorządów był Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Posłuchaj rozmów z gośćmi Radia Olsztyn

Gościem Andrzeja Piedziewicza był generał w stanie spoczynku Mieczysław Cieniuch – szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w latach 2010–2013 i były ambasador RP w Turcji. W rozmowie odniósł się między innymi do skutków ataku USA i Izraela na Iran.

Zawsze powtarzam – jeśli się nie ma kompletu danych, to lepiej się nie wypowiadać. W ten sposób można uniknąć prawdopodobnych błędów. W tej chwili nie mamy jeszcze na tyle informacji, żeby wyciągać daleko idące wnioski. Powinniśmy pozostać w milczeniu i analizie zjawiska (…) Wydaje mi się, że jest możliwe, żeby „zainstalować” prozachodnią władzę w Iranie. Protestujące społeczeństwo też pokazuje, że nie jest zadowolone z obecnego stanu rzeczy

– powiedział generał Ceniuch.

Posłuchaj rozmowy Andrzeja Piedziewicza  

Gościem Marka Lewińskiego był marszałek województwa warmińsko-mazurskiego Marcin Kuchciński. Samorządowiec odniósł się do korzyści, jakie niesie za sobą Europejski Kongres Samorządów w Mikołajkach.

To doskonałe miejsce do spotkań, networkingu, rozmów z ministrami, posłami, z innymi samorządowcami. Można posłuchać debat, wyjątkowych ekspertów, złapać refleksję i przenieść to na nasz grunt. Traktujemy to też jako aspekt promocyjny regionu, żeby goście przyjeżdżali tu też w innych terminach

– przekazał.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Gościem Aleksandry Skrago był poseł Stanisław Gorczyca z Koalicji Obywatelskiej. Rozmowa dotyczyła relacji między gospodarką a samorządami oraz wpływu dużych inwestycji na rozwój lokalnych wspólnot. Poruszono także kwestię, czy samorządy potrzebują silniejszych narzędzi prawnych w relacjach z biznesem i czy to inwestorzy narzucają im warunki współpracy.

Poseł podkreślił, że kluczowa jest partnerska współpraca, a nie rywalizacja czy dominacja jednej ze stron. Jak zaznaczył, zarówno przedsiębiorcy realizujący duże projekty, jak i samorządy mają swoje cele, które powinny być ze sobą uzgadniane. W tym kontekście wskazał na projekt ustawy o związkach rozwojowych, którego konsultacje społeczne zakończyły się 23 lutego. Nowe przepisy mają umożliwić kilku gminom wspólne planowanie i realizację strategicznych inwestycji, zamiast konkurowania o pojedyncze projekty.

Chodzi o współpracę. Przedsiębiorcy inwestujący w duże zakłady i samorządy muszą jasno określać swoje cele i wspólnie je uzgadniać. Dlatego proponujemy ustawę o związkach rozwojowych, aby kilka gmin mogło razem planować kierunki rozwoju. W dobie globalizacji nie możemy myśleć wyłącznie w kategoriach jednej gminy – potrzebne są większe, skoordynowane projekty

– podkreślił.

Jako przykład wskazał Związek Gmin Kanału Elbląskiego, który zrzesza 13 gmin i 3 powiaty. Wspólne działania samorządów doprowadziły m.in. do inicjatywy wpisania Kanału Elbląskiego na listę UNESCO.

Posłuchaj rozmowy Aleksandry Skrago

Gościem Andrzeja Piedziewicza był Bartosz Marczuk z Instytutu Sobieskiego i członek Rady Rodziny i Demografii przy Prezydencie RP. Jest też autorem książki „Jak uniknąć demograficznej katastrofy”. Czy zdaniem gościa Radia Olsztyn da się jej uniknąć?

Zależy jak ją definiujemy. Jeżeli powiemy sobie, że Polaków ma być poniżej 30 mln i mamy mieć strukturę demograficzną, która będzie przypominać bardzo starą populację, to taką katastrofę jesteśmy w stanie zatrzymać

– mówił.

Posłuchaj rozmowy Andrzeja Piedziewicza

„Samorząd w czasach niepewności – lokalne odpowiedzi na globalne wyzwania” – to hasło tegorocznej edycji Europejskiego Kongresu Samorządów w Mikołajkach. Jednym z takich wyzwań jest zagrożenie wojenne w różnej formie. Przekonała się o tym Ukraina, której infrastruktura energetyczna została zrujnowana przez rosyjskiego agresora.

Rówieńszczyzna, region partnerski Warmii i Mazur, też stała się celem ataków, bo funkcjonuje tam elektrownia atomowa. W Mikołajkach mówiła o tym wiceprzewodnicząca Rówieńskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ludmyła Szatkiwska.

Najbardziej cierpią u nas rozproszone punkty dystrybucji energii – duże, potężne obiekty. Rzeczywiście, kiedy dochodzi do rakietowych uderzeń w nie, trzeba je w pierwszej kolejności odtwarzać w bardzo krótkim czasie, bo od tego zależy ogólne funkcjonowanie ludności

– powiedziała.

Ukraiński wywiad już poinformował, że wiosną rosyjscy agresorzy będą atakowali sieci kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków.

Posłuchaj wypowiedzi

Gościem Marka Lewińskiego był Marcin Możdżonek, olsztyński radny i członek Konfederacji. W rozmowie odniósł się do postulatów deregulacyjnych oraz modelu finansowania samorządów, w tym wsparcia inwestycji drogowych.

Zakładamy, że samorządy powinny jak najwięcej decyzji podejmować samemu. Lokalne społeczności wiedzą najlepiej, czego im potrzeba. Jeżeli są inwestycje strategiczne, jak np. w drogi, to samorządy muszą być wspierane przez rząd, bo same tego nie udźwigną. Chcemy ograniczyć przepisy, które nie pozwalają rozwijać się firmom, nowoczesnym technologiom. To jest to, co może pociągnąć region do góry

– przekazał.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego  

Gościem Andrzeja Piedziewicza był Grzegorz Kubalski ze Związku Powiatów Polskich. Rozmowa koncentrowała się m.in. na trudnej sytuacji finansowej ochrony zdrowia na poziomie powiatów.

Ochrona zdrowia zaczyna przygniatać państwo, tylko państwo udaje, że takiego problemu nie ma. Według danych na ten moment mamy problemy nawet do 85-95 proc. szpitali powiatowych

– powiedział.

Posłuchaj rozmowy Andrzeja Piedziewicza

Gościem Marka Lewińskiego był poseł Prawa i Sprawiedliwości Robert Gontarz. W rozmowie polityk skrytykował obecne relacje między rządem a samorządami.

Użyję słowa „oszustwo”. Samorządowcy cały czas słyszą, że jest dobrze, że otrzymują pieniądze, ile mogą robić dzięki rządowi, a rzeczywistość jest zupełnie inna. W zeszłym roku zdecydowana większość dotacji rządowych była przyznana jeszcze w 2023 roku przez rząd Mateusza Morawieckiego

– mówił.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Gościem Marka Lewińskiego był Jacek Czaputowicz, politolog i były minister spraw zagranicznych Polski. Rozmowa dotyczyła m.in. aktualnych relacji polsko-amerykańskich oraz ich uwarunkowań politycznych.

Zdaniem byłego szefa dyplomacji stosunki między Warszawą a Waszyngtonem pozostają dobre, czemu sprzyjają – jak ocenił – relacje Karola Nawrockiego z Donaldem Trumpem oraz współpraca wojskowa i energetyczna, w tym obecność wojsk amerykańskich i import gazu z USA.

Z drugiej strony są pewne napięcia pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Unią Europejską, więc jesteśmy w to wciągnięci. Gorsze są relacje rządu, co wynika z różnic politycznych między środowiskiem Donalda Trumpa a Koalicją Obywatelską

– powiedział.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Gościem Andrzeja Piedziewicza był Mateusz Lachowski, dziennikarz, reżyser i korespondent wojenny. W rozmowie odniósł się do aktualnej sytuacji na Bliskim Wschodzie, komentując eskalację konfliktu po atakach sił izraelskich i amerykańskich na Iran oraz późniejsze uderzenia Izraela na cele w Libanie.

Zdaniem Lachowskiego konflikt może się rozszerzać, jednak nie powinien przybrać tak długotrwałego charakteru jak wojny w Afganistanie czy Iraku.

Nie wydaje się, aby którakolwiek ze stron zdecydowała się na użycie sił lądowych. Nie ma wydarzeń, które by to zwiastowały, natomiast na pewno to potrwa tygodnie. Widzimy, że Amerykanie przerzucają dodatkowe siły. To nie tylko samoloty, ale też tankowce. Akcja Izraela w Libanie też nie jest zaskoczeniem, bo tam jest irańskie proxy – elementy osi oporu, która została w ciągu ostatnich trzech lat rozebrana. Wydaje się, że Netanjahu chce pokazać przed wyborami, że zneutralizował zagrożenie

– powiedział.

Jednym z kluczowych tematów w trakcie Kongresu było cyberbezpieczeństwo na Warmii i Mazurach, szczególnie w kontekście ataków hakerskich na infrastrukturę krytyczną, w tym stacje uzdatniania wody. Krzysztof Gawkowski przyznał, że samorządy wciąż nie są w pełni przygotowane na tego typu zagrożenia, wskazując, że przez lata brakowało odpowiednich inwestycji w tym obszarze.

Samorządy nie są bezpieczne, dlatego że samorządy przez lata w to nie inwestowały. Dopiero Ministerstwo Cyfryzacji, którym kieruję, zdecydowało się na olbrzymie programy, które budują szansę na wzmocnienie cyberbezpieczeństwa w różnego rodzaju instytucjach. Gdyby nie nasz resort, to dzisiaj nie byłoby żadnego programu, który systemowo wspiera polskie instytucje odpowiedzialne za wodę i kanalizację. Na sam program Cyberbezpieczne Wodociągi wydamy 700 milionów złotych. Program Bezpieczny Samorząd to 1,5 miliarda złotych. Również na Warmię i Mazury wydamy 3 miliardy złotych

– powiedział.

Odnosząc się do raportów NASK oraz CERT Polska, wicepremier zaznaczył, że Polska od lat jest jednym z najczęściej atakowanych państw w Unii Europejskiej.

Polska od lat jest atakowana najbardziej w Unii Europejskiej. Tych ataków dziennie na Polskę zdarza się tysiąc, dwa, nawet trzy tysiące. 2025 rok był rekordowy pod względem incydentów, które zostały podjęte do realizacji. To było ponad 100% więcej niż w 2024 roku. Czy to oznacza, że Polska jest niebezpieczna Nie, Polska musi po prostu zwracać uwagę na to, że Rosja chce ją atakować, chce ją niszczyć, chce dotykać bezpieczeństwa każdego obywatela

– dodał minister cyfryzacji.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej była jednym z gości podczas XI Europejskiego Kongresu Samorządów w Mikołajkach. Rozmowa dotyczyła przede wszystkim przygotowań do nowej perspektywy unijnej na lata 2028–2034. Rozmawiano też o ustawie o zrównoważonym rozwoju miast.

Nowa perspektywa unijna obejmuje 123 miliardy euro, z czego co najmniej 40 proc. środków ma trafić do samorządów w ramach jednego, ogólnokrajowego planu inwestycji i reform.

Będzie jeden plan dla całej Polski i w tym planie będą wszystkie inwestycje i wszystkie reformy uzgodnione razem z samorządowcami. Marszałkowie dalej będą mieli swoje programy regionalne, ale te programy regionalne muszą zostać opisane. Z jednej strony samorządy zostają jako bardzo ważny partner, z drugiej strony mamy wspólny plan dla całej Polski

– powiedziała Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

Szefowa resortu odniosła się również do prac nad ustawą o zrównoważonym rozwoju miast, którą określiła mianem „samorząd 2.0”.

To największa zmiana w systemie samorządowym, jaka była zrobiona w ogóle w ciągu ostatnich trzech dekad. Dzisiaj ludzie chcą mieszkać na obrzeżach miast w obwarzankach, a oczywiście prace, szkoły, leczenie mają w miastach. To jest narastający problem. Tworzymy mechanizmy, które pozwolą skutecznie miastom współpracować z otaczającymi gminami. To będą związki rozwojowe, dobrowolne, korzystne, więc nie zmuszamy do współpracy, a zachęcamy. Szacujemy, że to może dotyczyć ponad połowy mieszkańców Polski. Dzięki czemu będzie możliwy wspólny system transportowy z jedną taryfą, jednym biletem i wiele innych udogodnień

– przekazała.

Posłuchaj rozmowy Andrzeja Piedziewicza 

– Nasi samorządowcy są bardzo kreatywni, ale kołdra jest taka, jaka jest – przyznał w Porannych Pytaniach Radia Olsztyn wicewojewoda Zbigniew Szczypiński. Polityk Nowej Lewicy był gościem naszego studia podczas trwającego w Mikołajkach Europejskiego Kongresu Samorządów.

Rozmowa dotyczyła m.in. różnic między ambitnymi planami rozwoju a realnymi możliwościami finansowymi gmin w regionie. Wicewojewoda zaznaczył, że choć urzędnicy chcą i potrafią planować nowoczesne inwestycje, to barierą nie do przejścia pozostaje brak finansowania, co zmusza ich do ciągłego wyboru priorytetów.

Tych pieniędzy nigdy nie będzie za dużo. Gdyby ich było więcej, to jestem przekonany, że nasi samorządowcy są tak kreatywni, że wymyślaliby kolejne zadania. Wielu ma w szufladach gotowe plany i projekty, aczkolwiek wiem, że kołdra jest, jaka jest

– powiedział Zbigniew Szczypiński.

Wicewojewoda przekonywał w studiu Radia Olsztyn w Mikołajkach, że na poziomie lokalnym przynależność partyjna powinna schodzić na dalszy plan. Jak mówił w Porannych Pytaniach, to właśnie samorząd jest przestrzenią, w której ludzi powinny łączyć wspólne sprawy, a nie polityczne legitymacje.

Uważam, że nie ma znaczenia – samorząd to samorząd. Włodarze wielu miast i gmin startują z własnych komitetów, nie z komitetów politycznych. Cieszą się poparciem konkretnych sił, natomiast z reguły są to komitety wyborcze danego kandydata

– podkreślił.

Dziś drugi dzień Europejskiego Kongresu Samorządów. Wczoraj najważniejszym punktem programu była wizyta prezydenta Karola Nawrockiego. Główny gość wydarzenia w mocnym wystąpieniu apelował do rządu o większą aktywność w niesieniu pomocy Polakom na Bliskim Wschodzie.

Obszerne relacje z przebiegu debat oraz rozmowy z gośćmi mogą Państwo śledzić na bieżąco na antenie Radia Olsztyn.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Gościem Radia Olsztyn w trakcie XI Europejskiego Kongresu Samorządów w Mikołajkach był minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek. W rozmowie podkreślił znaczenie współpracy między nauką, biznesem i samorządami oraz konieczność zwiększenia nakładów na badania i rozwój do poziomu średniej unijnej.

Podczas kongresu Marcin Kulasek odebrał nagrodę za budowanie mostów między środowiskiem akademickim, przedsiębiorcami i administracją lokalną. Jak zaznaczył, dialog z uczelniami i otwieranie ich na potrzeby gospodarki to klucz do wzmacniania innowacyjności oraz pozycji Polski w światowej gospodarce.

Zarówno w resorcie, jak i wśród współpracowników stawiamy na dialog przede wszystkim ze środowiskiem akademickim po to, żeby to środowisko wyszło z murów uczelni, wyszło na zewnątrz, bo bez nauki nie ma niczego. Nauka daje Polkom i Polakom bezpieczeństwo, daje dobrobyt. Bez nauki nie bylibyśmy choćby 20. gospodarką na świecie. To wszystko w rękach naszych naukowców, więc tym bardziej jest mi miło, że tę nagrodę na forum otrzymałem

– powiedział.

Szef resortu odniósł się także do poziomu finansowania nauki. Przypomniał, że średnia unijna wynosi około 2 proc. PKB, podczas gdy w Polsce to 1,5 proc.

Zabiegamy o to. Budżet nie jest zadowalający, ale też sytuacja geopolityczna, powoduje, że rząd przede wszystkim musi stawiać na bezpieczeństwo Polek i Polaków. Mamy do czego dążyć. Jestem w dialogu zarówno z Ministerstwem Finansów, jak i z Ministrem Aktywów Państwowych, bo też chcemy zaangażować spółki Skarbu Państwa. Te największe, które m.in. wspierają też polski sport, tak żeby też część ze swojej dywidendy przeznaczyły na badania i rozwój. Mamy świetnych naukowców, mamy świetne uczelnie, politechniki, które w zależności od potrzeb będą mogły realizować takie badania

– dodał minister.

Posłuchaj rozmowy Aleksandry Skrago

Robert Szewczyk, prezydent Olsztyna był jednym z gości XI Europejskiego Kongresu Samorządów w Mikołajkach. Rozmowa dotyczyła współpracy ponad podziałami politycznymi dla rozwoju miasta i koncepcji tzw. „samorządu 2.0”.

Robert Szewczyk odniósł się do znaczenia przynależności partyjnej w zabieganiu o sprawy samorządu, nawiązując m.in. do nieudanej próby rozszerzenia granic Olsztyna kosztem terenów leżących w gminie Purda. Podkreślił, że barwy polityczne nie powinny odgrywać kluczowej roli, a najważniejszy jest długofalowy rozwój miasta i dobra współpraca z parlamentarzystami – niezależnie od opcji politycznej.

Oczywiście więcej jest możliwości nawiązywania kontaktów w ramach np. własnej formacji, ale uważam, że mamy bardzo dobrych parlamentarzystów. Bardzo dobrze mi się współpracuje z wszystkimi parlamentarzystami z naszego okręgu, a nawet spoza. Dla mnie najważniejszy jest rozwój miasta, to, co się dzieje w Olsztynie, czy miasto ma perspektywę nie jednego, dwóch, trzech lat, tylko rozwoju w perspektywie piętnastu, dwudziestu, trzydziestu lat

– powiedział.

W kontekście zapowiadanej przez Katarzynę Pełczyńską-Nałęcz ustawy o zrównoważonym rozwoju miast, określanej jako „samorząd 2.0”, prezydent Olsztyna zaznaczył, że podstawą skutecznych zmian musi być stabilne finansowanie.

Nie jest tajemnicą, że do oświaty dopłacamy blisko 300 milionów złotych. To oznacza, że zadanie, które jest tak naprawdę zadaniem państwa, jest realizowane przez miasto. Jeśli chodzi o podział administracyjny i przepływy środków, to też wymaga zmian, bo nasz kraj się zmienia, nasze samorządy się zmieniają, rozwijają. Warto się zastanowić nad powiatami, jak one funkcjonują, czy są wydolne, czy nie. Czy mają sens, bo jeżeli słyszę o powiecie, który ma 800 kilometrów dróg i zaplanował 8 milionów złotych na rozbudowę infrastruktury, no to coś tutaj jest nie tak

– dodał prezydent.

Posłuchaj rozmowy Marka Lewińskiego

Gościem Andrzeja Piedziewicza na XI Europejskim Kongresie Samorządów w Mikołajkach był wojewoda warmińsko-mazurski Radosław Król. Rozmowa dotyczyła m.in. przygotowania samorządów do sytuacji kryzysowych oraz wymiany doświadczeń między samorządami dla poprawy bezpieczeństwa mieszkańców.

Polski Czerwony Krzyż opublikował raport, według którego 75 proc. gmin w Polsce nie jest pewnych swojej gotowości na kryzys, a ponad 22 proc. w ogóle nie czuje się przygotowanych.

Wojewoda Radosław Król przyznał, że w regionie sytuacja wygląda podobnie.

Są kraje, które od 80 lat prowadzą programy ochrony ludności, a my robimy to dopiero pół roku. Nowa ustawa, która weszła w życie, dała ogromne kompetencje samorządom. Wójtowie, burmistrzowie, starostowie czy radni są dzisiaj odpowiedzialni za obronę cywilną i ochronę ludności. Powinni bardzo mocno zwrócić uwagę na potencjał, którym dysponują

– powiedział.

Dodał, że ważnym elementem przygotowań jest sprawdzenie zasobów dostępnych w gminach, od personelu przeszkolonego w obronie cywilnej, kierowców i operatorów sprzętu ciężkiego, po możliwość uruchomienia agregatów czy wykorzystanie infrastruktury krytycznej. Samorządy mogą również korzystać ze wsparcia Państwowej Straży Pożarnej oraz Wojsk Obrony Terytorialnej, które oferują szkolenia i certyfikacje.

W województwie warmińsko-mazurskim mamy prawie 22 tysiące żołnierzy zawodowych. Przypomnę, że armia litewska ma 2 tysiące mniej żołnierzy u siebie i to jest dwa razy więcej niż armia np. słowacka. Nasza jedna dywizja jest mocniejsza niż całe wojsko litewskie. To pokazuje nasze zaangażowanie w tym obszarze

– dodał.

Wojewoda podkreślił też znaczenie wymiany doświadczeń między samorządami. Organizowanie takich działań pozwala samorządowcom uczyć się lepiej wykorzystywać dostępne zasoby i przygotować się na różne scenariusze kryzysowe.

Posłuchaj rozmowy Andrzeja Piedziewicza

Redakcja: P. Jaguszewski

XI Europejski Kongres Samorządów. Prezydent Nawrocki o SAFE, geopolityce i roli USA