Wiedza i świadome decyzje. Transplantacja bez tajemnic w aplikacji „e-przeszczep”

Prof. Beata Januszko – Giergielewicz. Fot. A. Pastuszka

Transplantacja to temat, który wciąż budzi wiele emocji, pytań i wątpliwości. – Ważna jest rzetelna wiedza i świadome decyzje – mówi prof. Beata Januszko-Giergielewicz, specjalistka chorób wewnętrznych, nefrologii i transplantologii klinicznej oraz współtwórczyni aplikacji „e-przeszczep”.

Pomysł na stworzenie aplikacji pojawił się w czasie pandemii COVID-19, kiedy edukacja społeczna została niemal całkowicie ograniczona. Jak podkreśla profesor, był to moment, który wymusił nowe podejście do komunikacji z pacjentami i społeczeństwem.

Obserwując naszą niemożność wyjścia do społeczeństwa jako edukatorów, pomyślałam – dlaczego nie wykorzystać cyfryzacji w służbie transplantologii?

– wspomina prof. Beata Januszko-Giergielewicz.

Tak powstała aplikacja „e-przeszczep” – narzędzie, które ma dostarczać sprawdzoną, autoryzowaną wiedzę i jednocześnie budować świadomość społeczną. Użytkownicy znajdą w niej podstawowe informacje o przeszczepianiu narządów – takich jak nerki, wątroba, serce, płuca czy trzustka – a także o wskazaniach do transplantacji, przebiegu leczenia i życiu po przeszczepie.

Chodziło o to, żeby dać ludziom podstawową, ale rzetelną wiedzę i wzbudzić zainteresowanie transplantologią

– podkreśla ekspertka.

Szczególnie istotnym elementem aplikacji jest część poświęcona przepisom prawa. W Polsce obowiązuje bowiem zasada braku sprzeciwu, co oznacza, że każda osoba, która za życia nie wyraziła sprzeciwu, może zostać dawcą narządów po śmierci. Jak zauważa profesor, świadomość tego faktu wciąż nie jest powszechna.

Jeżeli ktoś za życia nie zgłosi sprzeciwu, jest potencjalnym dawcą narządów po śmierci. Ta wiedza wciąż nie jest wystarczająco rozpowszechniona

– zaznacza.

Aplikacja ma również wymiar społeczny. Jedną z jej funkcji jest możliwość symbolicznego wyrażenia poparcia dla idei transplantacji – poprzez pojawienie się zielonego paska na ekranie urządzenia. To rozwiązanie nie ma skutków prawnych, ale – jak podkreślają twórcy – może stać się impulsem do rozmów z bliskimi.

To sygnał dla rodziny. Chcieliśmy, żeby ludzie rozmawiali o tym w domach

– wyjaśnia prof. Januszko-Giergielewicz.

Rozmowa o dawstwie narządów ma ogromne znaczenie, szczególnie w sytuacjach granicznych, kiedy decyzje podejmowane są w emocjach. Wcześniejsze wyrażenie swojej woli może odciążyć bliskich i ułatwić pracę zespołów medycznych.

Transplantacja to dla wielu pacjentów jedyna szansa na życie lub jego znaczące wydłużenie. W Polsce liczba przeszczepów systematycznie rośnie – w 2025 roku wykonano ich ponad 2200, z czego najwięcej stanowiły przeszczepy nerek. To właśnie nerki są najczęściej przeszczepianym narządem, a zabieg ten znacząco poprawia jakość życia w porównaniu z dializoterapią.

Dla wielu pacjentów przeszczep to dosłownie drugie życie – a czasem jedyna szansa na przeżycie

– podkreśla ekspertka.

Wciąż jednak wyzwaniem pozostaje zwiększenie liczby dawców, szczególnie żywych. W Polsce takie przeszczepy wykonywane są rzadziej niż w wielu innych krajach, mimo że – jak zaznacza profesor – oddanie nerki czy fragmentu wątroby może być bezpieczne i znacząco pomóc drugiej osobie.

Prof. Januszko-Giergielewicz zwraca też uwagę na najważniejszy element całego procesu – wiedzę.

To, co czyni nas niepewnymi i pełnymi obaw, to brak wiedzy. Kiedy zaczynamy rozumieć, łatwiej podejmować świadome decyzje

– mówi.

Aplikacja „e-przeszczep” ma być właśnie takim pierwszym krokiem – źródłem informacji, które pomaga zrozumieć, oswoić temat i rozpocząć rozmowę.

Posłuchaj rozmowy Anety Pastuszki

Autor: A. Pastuszka
Redakcja: A. Niebojewska