Kurs gwary warmińskiej w Olsztynie. Ponad 30 osób poznaje język i tradycje regionu

W Miejskim Ośrodku Kultury w Olsztynie rozpoczęła się kolejna edycja kursu gwary warmińskiej „Tu dali je Warnijo”, czyli „Tu nadal jest Warmia”. Przez kilka tygodni 31 uczestników poznaje gwarę i tradycje regionu. Gwara warmińska jest wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kultury.

Kurs gwary warmińskiej jest prowadzony od 2018 roku.

– Popularność kursu rośnie, w tym roku zgłosiło się trzy razy więcej chętnych, niż mieliśmy miejsc – powiedziała Marta Guściora z Miejskiego Ośrodka Kultury w Olsztynie. MOK od początku prowadzi kurs, a nauka jest nieodpłatna.

Zajęcia będą odbywały się dwa razy w tygodniu. Kurs kończy się napisaniem przez każdego uczestnika pisemnej wypowiedzi w gwarze, którą następnie odczytuje się na forum. W nauce pomaga elementarz gwarowy.

– Kiedyś ludzie na Warmii mówili gwarą i warto by było, gdyby obecni mieszkańcy też ją poznali – powiedział regionalista, Warmiak Łukasz Ruch, który jest głównym prowadzącym kurs. Rucha będą wspomagały językoznawczyni prof. Dorota Rembiszewska oraz regionalistka Izabela Treutle.

Osoby, które chcą poznawać gwarę, nie są rodowitymi Warmiakami. Ich przodkowie zostali przesiedleni albo dobrowolnie przyjechali na Warmię po 1945 roku. Jednak z roku na rok rośnie świadomość regionalna i przybywa pasjonatów lokalnej tradycji, kultury i historii. To doprowadziło do wpisania gwary i wytwórstwa czepca warmińskiego na listę niematerialnego dziedzictwa kultury.

Gwara warmińska była popularna przede wszystkim na południowej Warmii – w okolicach Olsztyna, Gietrzwałdu, Purdy, Jonkowa, ale także w okolicach Reszla. To polska gwara, w której wiele słów pochodzi z języka niemieckiego, ponieważ taki język od XIII wieku był urzędowym językiem tej krainy. Zanikała od 1945 roku, kiedy Warmia przestała być częścią Niemiec, a znalazła się w granicach Polski.

Warmiacy byli wyśmiewani i wyszydzani przez osadników z innych regionów kraju, wstydzili się swojego języka, mówili nim tylko w domach albo wcale. Gwarę ocaliła garstka osób, w tym nieżyjący już Edward Cyfus, który napisał elementarz gwarowy.

Warmia to kraina historyczna. Powstała dzięki papieżowi Innocentemu IV w 1243 roku. Na mocy papieskiej decyzji Krzyżacy, którzy podbijali wtedy ziemie pogańskich Prusów, musieli w każdej z czterech ustanowionych wówczas przez papieża diecezji oddać biskupom trzecią część swojej ziemi. To, co po latach sporów i waśni otrzymał biskup warmiński, jest do dziś nazywane Warmią.

To niewielki pas ziemi od Braniewa i Fromborka na północy po Olsztyn i Gietrzwałd na południu. W pierwszym rozbiorze Polski, w 1772 roku, Warmia została zagarnięta przez Prusy i do Polski ponownie wróciła dopiero w 1945 roku.

Kurs gwary „Tu dali je Warnijo – gwara warmińska w żywej praktyce i edukacji międzypokoleniowej” jest dofinansowany z dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Żódło: PAP
Redakcja: B. Świerkowska-Chromy