Twoje Miasto – Pisz

Wądołek Fot. Maciej Domańsk

Na nielicznych zachowanych starych zdjęciach widać proste wiejskie domy. Otoczone drewnianymi płotami, sprawiają wrażenie dość schludnych. Gdybyśmy teraz chcieli je odnaleźć – nie zobaczymy już nic. Na obszarze obecnego nadleśnictwa Pisz naliczono 46 wsi, przy których zakładano ewangelickie cmentarze. Po bardzo wielu – zostały tylko nazwy. Białobrzegi, Gródź, Lipniki, Paski, Pogubie, czy chyba najczęściej wymieniany Sowiróg.

Po domach nie ma śladu. A przecież – chociażby taki Sowiróg założono już w 1563 roku, przed II wojną była tu nawet szkoła, we wsi mieszkało w 1933 roku mieszkało ponad 150 osób. Szast, założony w roku 1704, w latach 30-tych XX wieku miał ponad 200 mieszkańców, szkołę i gospodę. Po roku 1945 z tych wsi zostały jedynie groby.

Mazurscy ewangelicy zakładali cmentarze nie tylko przy parafiach. Bardzo częste było chowanie zmarłych w pobliżu wiosek. Te cmentarze bardzo często sytuowano kilkaset metrów od zabudowań, na skraju lasu. Miało to znaczenie symboliczne, tworzyło związek między mieszkańcami wsi i ich zmarłymi przodkami. Teraz to już nie jest skraj lasu – ale miejsca ukryte wśród drzew, bo puszcza upomniała się o swoje.

Posłuchaj relacji Andrzeja Piedziewicza

Od kilku lat trwa projekt przywracania pamięci o zapomnianych cmentarzach w Puszczy Piskiej. Przy kilkunastu stanęły tablice informacyjne, przygotowane przez Stowarzyszenie Sadyba wraz z leśnikami. Niemniej – gdyby ktoś chciał trafić w te miejsca, nie będzie to takie proste. Współczesne mapy dawnych miejscowości nie pokazują. Gdy pytałem o to w Nadleśnictwie Pisz, zapewniono mnie, że każdy, kto w nadleśnictwie zapyta o drogę, na pewno dostanie dokładne wskazówki. A leśnicy planują stowarzyszenie nie tylko mapy, ale nawet specjalnej aplikacji na smartfony – by współczesna technologia pomogła odnaleźć ślady przeszłości w Puszczy Piskiej.

(apiedz/kpias)