Kolagen rybi czy wieprzowy? Odpowiedź oparta na dowodach naukowych

Rynek suplementów kolagenowych przeżywa prawdziwy rozkwit, a w rekomendacjach influencerów i na półkach sklepowych nieustannie wybrzmiewa hasło: „kolagen rybi jest najlepiej przyswajalny”. To założenie wydaje się intuicyjne – kojarzy się z większą czystością źródła, niższą temperaturą denaturacji i rzekomą „kompatybilnością” z ludzkim organizmem. Rzeczywistość naukowa jest jednak znacznie bardziej złożona.

Badania z ostatnich lat, w tym przełomowe opracowanie opublikowane w Frontiers in Nutrition (2024), rzucają nowe światło na ten temat. Okazuje się, że powszechnie akceptowane prawdy o kolagenie rybim wymagają weryfikacji, a różnice między źródłami są bardziej subtelne, niż sugeruje marketing.

Czym jest kolagen i dlaczego źródło ma znaczenie?

Kolagen to najpowszechniej występujące białko w organizmie człowieka, stanowiące około 30% całkowitej masy białek. Odpowiada za elastyczność skóry oraz wytrzymałość ścięgien, więzadeł i kości. Po 25. roku życia naturalna produkcja kolagenu systematycznie spada – tracimy około 1-2% zasobów rocznie.

W suplementach najczęściej stosuje się kolagen hydrolizowany, czyli peptydy kolagenowe. Hydroliza to proces, w którym długie łańcuchy białkowe są rozbijane na mniejsze fragmenty o masie cząsteczkowej zazwyczaj poniżej 5000 Daltonów (Da). Dzięki temu mniejsze cząsteczki mogą być efektywniej absorbowane przez ścianę jelita.

Kluczowe pytanie brzmi: czy to, czy kolagen pochodzi od ryb, czy od zwierząt lądowych, rzeczywiście wpływa na stopień jego przyswajalności?

Różnice chemiczne: kolagen rybi VS wieprzowy

Na poziomie ogólnym kolagen rybi i wieprzowy są do siebie bardzo podobne – oba składają się z tych samych podstawowych aminokwasów: glicyny (ok. 33%), proliny oraz hydroksyproliny. Żadne z tych źródeł nie zawiera aminokwasów, które nie występowałyby w drugim. Jednak na poziomie szczegółowym istnieją istotne różnice.

Zawartość hydroksyproliny – kluczowy wyróżnik

Jedną z najważniejszych różnic jest zawartość hydroksyproliny – aminokwasu decydującego o stabilności termicznej struktury kolagenu. Badania wykazały, że kolagen wieprzowy (ze ścięgna Achillesa) zawiera o 30% więcej hydroksyproliny niż kolagen ze skór rybich.

Hydroksyprolina występuje niemal wyłącznie w kolagenie. Pełni krytyczną funkcję w stabilizacji tzw. potrójnej helisy. Wyższa zawartość tego aminokwasu w kolagenie wieprzowym przekłada się na jego wyższą naturalną stabilność termiczną.

Denaturacja – wada, nie zaleta

Kolagen rybi denaturuje w temperaturze 25–30°C, podczas gdy kolagen ssaków w 39–40°C. W marketingu często przedstawia się to jako zaletę – twierdząc, że kolagen rybi jest delikatniejszy. W rzeczywistości jest to ograniczenie techniczne, a nie przewaga biologiczna.

Niska temperatura denaturacji utrudnia przetwarzanie kolagenu rybiego i obniża stabilność kolagenu w  strukturach biomedycznych. Co najważniejsze – niska temperatura denaturacji nie koreluje z lepszą absorpcją in vivo (w żywym organizmie).

Biodostępność – co mówią najnowsze badania?

Najnowsze badanie porównawcze opublikowane w Frontiers in Nutrition (2024) bezpośrednio zestawiło absorpcję kolagenu z trzech źródeł: rybiego, wieprzowego i wołowego (o masach cząsteczkowych 2000 i 5000 Da).

Kluczowe ustalenia z porównania kolagenu rybiego, wieprzowego i wołowego 

Wolna hydroksyprolina

• Brak istotnych różnic między źródłami.
• Wszystkie rodzaje kolagenu zwiększyły stężenie wolnej hydroksyproliny w podobnym tempie (7–9-krotny wzrost względem poziomu bazowego).
• Szczyt stężenia osiągnięto po 100–130 minutach od spożycia.

Całkowita hydroksyprolina

• Kolagen wieprzowy wykazał istotnie wyższe pole pod krzywą (iAUC) w porównaniu do kolagenu rybiego (1,2-krotnie wyższe, p=0,0292).
• Oznacza to, że w przypadku kolagenu wieprzowego więcej hydroksyproliny pozostaje w formie aktywnych peptydów o małej masie cząsteczkowej.

Profil peptydów – nieoczekiwane różnice

Różne źródła kolagenu generują różne profile peptydów we krwi.

• Pro-Hyp: Najpowszechniejszy dipeptyd, dominował po spożyciu każdego rodzaju kolagenu.
• Hyp-Gly: Kolagen rybi generował 2,3-krotnie wyższe stężenia tego dipeptydu niż kolagen wołowy.
• Gly-Pro-Hyp: Ten tripeptyd występował w wyższych stężeniach po kolagenie rybim.

Te różnice mogą wpływać na specyficzną aktywność biologiczną, jednak obecny stan wiedzy nie pozwala jeszcze na jednoznaczne stwierdzenie, który profil jest lepszy dla konkretnych tkanek. Trudno więc jednoznacznie orzec, czy wieprzowy czy rybi to najlepszy kolagen.

Mit przyswajalności – podsumowanie dowodów

Wbrew obiegowym opiniom, kolagen rybi nie jest uniwersalnie lepiej przyswajalny niż wieprzowy.

• Dla wolnej hydroksyproliny: brak istotnych różnic.
• Dla całkowitej hydroksyproliny: kolagen wieprzowy wykazuje wyższą biodostępność.
• Dla profilu peptydów: każde źródło oferuje inne korzyści, bez wyraźnej dominacji jednego z nich.

Głównym czynnikiem decydującym o absorpcji nie jest źródło, lecz stopień hydrolizy oraz masa cząsteczkowa produktu końcowego.

Ysto  – unikalne połączenie peptydów z różnych źródeł

Wrocławska firma Ysto opracowała innowacyjne rozwiązanie, które zmienia całe podejście do suplementacji kolagenowej. Na czym polega nowość? To unikalne połączenie rybich i wieprzowych peptydów VERISOL® w jednym produkcie.

Produkty flagowe – Collagen Your Skin i Collagen Smart – zawierają 7500 mg bioaktywnych peptydów: 5000 mg VERISOL® F (rybi) i 2500 mg VERISOL® P (wieprzowy), każdy w naukowo uzasadnionej dawce.

Jakie są zalety takiego rozwiązania?

• Synergistyczna kombinacja łączy zalety obu źródeł.
• Rybie peptydy wspierają elastyczność skóry, zaś wieprzowe nawilżenie.
• To optymalne wykorzystanie obu profilów działania peptydów.
• Niskocząsteczkowe peptydy (600–2000 Da) gwarantują wysoką biodostępność.

Źródła

Virgilio F, Vignale F, Pezzini F, et al. (2024). Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate ingestion: A randomized, double-blind crossover study in healthy adults. Frontiers in Nutrition, 11:1416643. DOI: 10.3389/fnut.2024.1416643
Opis: Przełomowe badanie porównujące biodostępność kolagenu z różnych źródeł (rybi, wieprzowy, wołowy) o identycznej masie cząsteczkowej.

Liu C, Sugita K, Nihei K, Yoneyama K, Tanaka H. (2009). Absorption of hydroxyproline-containing peptides in vascularly perfused rat small intestine in situ. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, 73(8):1741-7. DOI: 10.1271/bbb.90050
Opis: Badanie mechanizmów absorpcji peptydów kolagenowych na modelu zwierzęcym.

Kumar A, Pal A, Bhatia A, et al. (2024). Unlocking the therapeutic potential of marine collagen: A comprehensive review of sources, structural characteristics, and biomedical applications. Marine Drugs, 22(4):168.
Opis: Kompleksowy przegląd właściwości i zastosowań kolagenu morskiego.

Silvipriya KS, Kumar KK, Bhat AR, Kumar BD, John A, Lakshmanan P. (2023). Marine collagen: purification, properties and application. Frontiers in Marine Science, 10:1245077.
Opis: Szczegółowa analiza właściwości fizykochemicznych kolagenu morskiego.

Figueres Juher T, Basés Pérez E. (2025). Effects of collagen-based supplements on skin’s hydration and elasticity: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Dermatology and Venereology, 8:145-152.
Opis: Meta-analiza skuteczności suplementów kolagenowych na kondycję skóry.

Asserin J, Lati E, Shioya T, Prawitt J. (2015). The effect of oral collagen peptide supplementation on skin moisture and the dermal collagen network in women. Journal of Cosmetic Dermatology, 14(4):291-301. DOI: 10.1111/jocd.12174
Opis: Badanie kliniczne porównujące skuteczność kolagenu wieprzowego (Peptan P) z rybim (Peptan F) w poprawie nawilżenia skóry.

Zague V, de Freitas V, da Costa Rosa M, et al. (2018). Effects of collagen-derived bioactive peptides and natural antioxidant compounds on proliferation and matrix protein synthesis by cultured normal human dermal fibroblasts. Journal of Dermatological Science, 69(3):276-283.
Opis: Badanie wpływu peptydów kolagenowych na fibroblasty skóry.