Zostały tylko dwa. Co stało się z najczystszymi jeziorami Warmii i Mazur?

Kiedyś Warmia i Mazury słynęły z krystalicznie czystych jezior. Dziś na liście ośmiu najczystszych jezior w Polsce znalazły się z naszego regionu zaledwie dwa – Kirsajty i Kownatki. Zestawienie przygotował Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie. Niedawno internetowe rankingi wskazywały jeszcze pięć naszych jezior. Co się stało?

Mazurskie jeziora zmieniają się pod wpływem działalności człowieka. Jak wyjaśnia ekolog prof. Stanisław Czachorowski, przyroda wygląda dziś inaczej niż kilkadziesiąt lat temu. Wpływają na to między innymi przekształcenia antropogeniczne, pojawianie się gatunków obcych, rozwój rolnictwa, a przede wszystkim rosnąca presja turystyczna. W ostatnich latach udało się ograniczyć część zanieczyszczeń przemysłowych. Nie wszystkie zagrożenia udało się jednak wyeliminować. Zdaniem prof. Renaty Augustyniak-Tunowskiej z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie nie oznacza to, że stan jezior jest tak zły, jak mogłoby się wydawać.

Monitoringiem jezior zajmuje się Główna Inspekcja Ochrony Środowiska. W kilkuletnich cyklach badane są między innymi jeziora o powierzchni większej niż 50 hektarów. Zdaniem prof. Augustyniak-Tunowskiej część niepokojących wyników monitoringu wynika z tego, że obecnie analizowane są również parametry, których wcześniej nie uwzględniano. Analizowane są nie tylko właściwości samej wody, ale także stan organizmów żyjących w jeziorach. Naukowcy badają między innymi fitoplankton, fitobentos, makrozoobentos i ryby. Na podstawie kondycji tych grup organizmów można ocenić, czy ekosystem funkcjonuje prawidłowo.

Jednocześnie poprawił się stan infrastruktury związanej z oczyszczaniem ścieków. Do jezior trafia mniej związków azotu i fosforu niż w przeszłości. Nadal problemem pozostaje jednak presja związana z turystyką. Prof. Stanisław Czachorowski zwraca uwagę, że nawet pozornie niewielka aktywność człowieka może mieć wpływ na ekosystem jeziora. Jeśli w pobliżu brakuje odpowiedniej infrastruktury sanitarnej, do wody może trafiać dodatkowy azot. Sprzyja to eutrofizacji, czyli wzrostowi żyzności wody, a w konsekwencji między innymi zwiększeniu ilości glonów.

Co może zrobić każdy z nas? Prof. Renata Augustyniak-Tunowska wskazuje przede wszystkim na oszczędzanie wody i ograniczanie stosowania substancji zawierających fosforany. Naukowcy zwracają też uwagę na rozwój zabudowy w bezpośrednim sąsiedztwie jezior. Zdaniem prof. Czachorowskiego warto zastanowić się nad określeniem granic tego, jak intensywnie można korzystać z poszczególnych akwenów. Chodzi między innymi o liczbę odwiedzających osób, liczbę stawianych domów oraz ilość zanieczyszczeń, które trafiają do środowiska. Takie podejście miałoby pozwolić korzystać z jezior bez przekraczania ich możliwości regeneracji.

W zestawieniu najczystszych polskich jezior znajduje się osiem zbiorników o najlepiej funkcjonujących ekosystemach. Chodzi o: Jezioro Budzisławskie na Pojezierzu Gnieźnieńskim w Wielkopolsce, Jezioro Karskie Wielkie na Pojezierzu Myśliborskim na Pomorzu Zachodnim, Jezioro Kirsajty na Pojezierzu Mazurskim, Jezioro Kownatki na Pojezierzu Chełmińsko-Dobrzyńskim na Warmii i Mazurach, Jezioro Lubowidzkie na Pomorzu, Jezioro Malcz Północny w woj. lubuskim, Jezioro Płaskie w gminie Giby na Podlasiu i Jezioro Włókna w Wielkopolsce.

Posłuchaj relacji Doroty Grzymskiej

Autor: D. Grzymska
Redakcja: A. Niebojewska