Opublikowany 19 sierpnia 2026
Olsztyn, Aktualności, Aplikacja mobilna, STYL i ZDROWIE, Region, Regiony

ZAP-X w Olsztynie leczy już setnego pacjenta. To jedyne takie urządzenie w Polsce

Fot. D. Grzymska

Z najnowocześniejszego urządzenia do radiochirurgii ZAP-X skorzystał właśnie setny pacjent. Aparat jest jak dotąd jedynym działającym urządzeniem tego typu w Polsce i znajduje się w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Olsztynie.

Pani Aleksandra Orzechowska z Warszawy została setną pacjentką leczoną w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Olsztynie przy użyciu urządzenia ZAP-X. Z tej metody mogą korzystać pacjenci z całej Polski. Od lutego leczenie jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

ZAP-X służy do bardzo precyzyjnego napromieniania zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Podczas zabiegu głowa pacjenta jest unieruchamiana za pomocą specjalnej termoplastycznej maski. Jest ona wcześniej podgrzewana, a następnie dopasowywana do głowy pacjenta. Po około 15 minutach materiał zastyga i utrzymuje głowę w odpowiedniej pozycji. To rozwiązanie różni się od stosowanego między innymi w urządzeniach Gamma Knife. W tym przypadku do unieruchomienia głowy nie jest potrzebna rama przykręcana do czaszki.

Jak wyjaśnia prof. Monika Rucińska z Katedry Onkologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, ZAP-X pozwala precyzyjnie napromienić zmianę, jednocześnie ograniczając dawkę na zdrowe tkanki znajdujące się w jej pobliżu. Przed rozpoczęciem leczenia fizyk medyczny przygotowuje indywidualny plan napromieniania. Symuluje rozkład dawki tak, aby możliwie skutecznie trafić w zmianę i oszczędzić tak zwane organy krytyczne, czyli szczególnie wrażliwe zdrowe struktury.

Celem jest zniszczenie komórek nowotworowych bez konieczności wykonywania operacji. Po napromienianiu komórki nowotworowe przestają się dzielić i mogą obumierać. W efekcie zmiana może się zmniejszać, a związane z nią objawy, takie jak ból czy niedowłady, mogą zostać wyeliminowane. Lekarze podają przykład pacjenta, który przed leczeniem oceniał silny ból związany ze zmianą w obrębie nerwu twarzowego na 10 w dziesięciostopniowej skali. Cztery tygodnie po leczeniu pacjent oceniał dolegliwości na 3-4.

Podczas zabiegu personel cały czas obserwuje pacjenta, może go słyszeć i z nim rozmawiać. Pracownicy pozostają w tym samym pomieszczeniu, ponieważ – jak wyjaśniają lekarze – promieniowanie nie jest emitowane poza urządzenie.

Do leczenia urządzeniem ZAP-X nie jest potrzebne skierowanie. Pacjenci mogą zgłaszać się do poradni onkologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Olsztynie. Jak informuje prof. Monika Rucińska, pacjenci kwalifikujący się do tego leczenia są przyjmowani bez kolejek.

Od lutego tego roku szpital ma kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Dla pacjentów zakwalifikowanych do terapii oznacza to, że leczenie urządzeniem ZAP-X jest bezpłatne.

Posłuchaj relacji Doroty Grzymskiej

Setny pacjent ZAP-X

00:00 / 00:00