Naukowcy pracują nad przełomową terapią raka. W Mikołajkach trwa sympozjum

Nowoczesna terapia, która ma precyzyjnie niszczyć komórki nowotworowe i jednocześnie oszczędzać zdrowe tkanki, może stać się jednym z największych przełomów we współczesnej onkologii. W Mikołajkach naukowcy z całej Polski dyskutują o postępach projektu PACMAN. Jego celem jest opracowanie innowacyjnego leku dla pacjentów z najgroźniejszymi nowotworami.

W Stacji Badawczej Instytutu Nenckiego PAN w Mikołajkach trwa trzydniowe sympozjum poświęcone jednej z najbardziej ambitnych inicjatyw badawczych w polskiej onkologii. Naukowcy z Politechniki Wrocławskiej, Instytutu Nenckiego PAN oraz innych ośrodków naukowych pracują nad terapią celowaną, która ma zwiększyć skuteczność leczenia nowotworów litych, takich jak rak trzustki, płuca, piersi czy skóry.

Nowa metoda opiera się na wykorzystaniu specjalnie zaprojektowanych przeciwciał, które działają jak precyzyjna „amunicja”. Rozpoznają odpowiedni receptor na powierzchni komórki nowotworowej i dostarczają do niej silnie toksyczny lek. Substancja nie jest aktywna podczas transportu i zostaje uwolniona dopiero w środowisku guza, dzięki czemu ogranicza uszkodzenia zdrowych tkanek.

Chodzi o stworzenie leku o unikalnym mechanizmie działania, tzw. koniugatu, który będzie bardzo precyzyjnie kierował się w odpowiednie receptory na komórkach nowotworowych i uwalniał lek cytotoksyczny w środowisku guza. Dzięki temu będzie prowadził do śmierci komórek nowotworowych, a co za tym idzie, do dłuższego przeżycia, a nawet może wyleczenia chorych onkologicznych

– powiedziała prof. Bożena Cybulska-Stopa z Politechniki Wrocławskiej, odpowiedzialna za badania kliniczne.

Jednym z głównych problemów klasycznej chemioterapii jest jej ogólnoustrojowa toksyczność. Leki niszczące nowotwór mogą jednocześnie uszkadzać zdrowe komórki, powodując poważne skutki uboczne. W przypadku koniugatów wysoce toksyczny związek jest „ukrywany”.

Ich toksyczność maskuje się za pomocą przeciwciała i dopiero kiedy dotrą do komórki nowotworowej, odpowiednie enzymy uwalniają ten wysoce toksyczny lek i zabijają lokalnie komórki nowotworowe

– wyjaśnił koordynator projektu prof. Marcin Poręba.

Projekt PACMAN ma charakter interdyscyplinarny. Biorą w nim udział lekarze, biolodzy, chemicy oraz specjaliści zajmujący się sztuczną inteligencją. Jeden z zespołów prowadzi prof. Agnieszka Dobrzyń, dyrektor Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN.

Kieruję zespołem biologów. Prowadzimy badania w momencie, kiedy chemicy przygotują nam łączniki, które łączą przeciwciała z lekiem, które musi dotrzeć do komórki nowotworowej. Musimy pomyśleć, jakie przeciwciało wyprodukować, żeby ono odkryło komórkę nowotworową, a nie inną komórkę w naszym ciele

– wyjaśniła.

Zadaniem biologów jest opracowanie takiego przeciwciała, które pozwoli dostarczyć lek wyłącznie do komórek nowotworowych i uwolnić go we właściwym miejscu. Obecnie projekt znajduje się na etapie badań przedklinicznych, podczas których naukowcy oceniają skuteczność oraz bezpieczeństwo opracowywanej terapii.

Projekt PACMAN otrzymał ponad 72 miliony złotych dofinansowania z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Za komercjalizację wyników badań odpowiada m.in. Łukasiewicz PORT.

Naszym zadaniem jest przejęcie na siebie odpowiedzialności komercjalizacji. Próbujemy w ten sposób konstruować ten projekt, tak aby akademicy, naukowcy mogli wykonywać badania w najlepszy możliwy dla siebie sposób

– mówił dr Maciej Drożdż, reprezentujący instytucję nadzorującą projekt.

Dodał, że kluczowe będzie stworzenie otoczenia umożliwiającego współpracę z inwestorami i instytucjami zajmującymi się rozwojem innowacyjnych technologii w Polsce, Europie i na świecie. W tym celu projekt korzysta między innymi z kontaktów z funduszami venture capital oraz funduszami korporacyjnymi. Liderem projektu PACMAN jest Politechnika Wrocławska.

Jak podkreślają uczestnicy sympozjum w Mikołajkach, jeśli technologia okaże się skuteczna, może stać się przełomem w leczeniu nowotworów litych i znacząco poprawić jakość życia oraz rokowania pacjentów.

Posłuchaj relacji Andrzeja Pawlika

Autor: A. Pawlik
Redakcja: P. Jaguszewski/B. Świerkowska-Chromy